Boekentip: 'Advocaat van de waarheid'

Advocaat van de waarheidVan een van onze leden ontvingen wij de volgende boekrecensie: In het najaar van 2012 organiseerde de HV afdeling Noord-Holland Noord een bijeenkomst over ‘privacy’, geleid door Vincent Böhre. Böhre is o.a. voorzitter van het Platform Bescherming Burgerrechten en werkzaam bij de stichting Privacy First. Ik heb mij daarna aangemeld als donateur van laatstgenoemde stichting. Op deze manier kwam ik in contact met Adriaan Bos. Adriaan Bos is 25 jaar advocaat geweest en de afgelopen jaren heeft hij zich min of meer overgegeven aan zijn schrijverspassie. Dit resulteerde in het verschijnen van zijn boek ‘Advocaat van de Waarheid’. Ik heb dit boek van hem ontvangen en hij vroeg mij naar mijn mening er over. Die wilde ik graag geven, maar tevens wil ik de leden van het Humanistisch Verbond, afdeling Noord-Holland Noord deelgenoot maken van mijn indrukken over dit boek en wat het bij mij opriep.
Op de eerste plaats trof het mij dat het boek zich voor een groot deel afspeelt in Toscane, de streek rondom Assisi. Ik ken die streek tamelijk goed. Ik heb mijn vakanties in Italië enkele malen doorgebracht in Poppi. Een stadje met een burcht, halverwege Arezzo en Florence. Net zoals Adriaan Bos heb ik de streek rondom Assisi bezocht. Die is bekend geworden door Franciscus, een heiligverklaarde monnik uit de dertiende eeuw. Los van het christelijk geloof droeg Franciscus een filosofie uit die in feite zeer humanistisch gekleurd was. Tijdens mijn bezoeken daar heb ik een aantal keren gesprekken over Franciscus gevoerd met geestelijken die ik tegenkwam. Van oorsprong ben ik katholiek, maar al lang geleden heb ik dat geloof en God aan de kant gezet. De klerikale en religieuze cultuur ken ik natuurlijk nog goed. Met een der monniken heb ik de overeenkomst tussen Franciscus en Jezus Christus wel eens gemaakt. Adriaan Bos laat Thomas, de hoofdfiguur in het boek, zeggen dat het broers hadden kunnen zijn. Niet zo vreemd naar mijn idee, daar zij zowel in levensstijl als in hun filosofie op elkaar lijken.
Toen ik het boek begon te lezen, verwachtte ik in een detectiveverhaal te komen, maar verder lezend vond ik een thriller en een pleidooi voor de ethiek. Een werkstuk met daarin verweven het vraagstuk van de privacy, doch tevens de humanistische waarden vrijheid, zelfbeschikking, verantwoordelijkheid en gelijkheid, gekoppeld aan wat men ‘Science Fiction’ zou kunnen noemen. Vooral door de digitale chip die centraal staat in het boek. Het betreft hier een chip die bij mensen onderhuids ingebracht moet worden en waarmee de staat van gezondheid of ziekte van de betreffende persoon permanent afgelezen kan worden. Hierna kunnen er eventuele curatieve maatregelen getroffen worden, die ook weer af te lezen zijn via die chip.
Het misdadige effect in het boek betreft het gegeven dat de farmaceutische industrie samen met ICT-bedrijven en effectenmakelaars eerst een voor de mens dodelijk virus ontwikkelt en vervolgens een medicijn om de ontstane epidemie via die chip te bestrijden. Zover staat de mensheid daar echter niet van af. Tenslotte lopen er al dieren rond met chips en ‘kentekenplaten’ in hun oren. Een vriend van mij, een gepensioneerde boer, vertelde mij onlangs dat zijn dieren al computergestuurd hun voeding krijgen. Het elektronisch dossier in de gezondheidszorg is weliswaar geflopt, maar komt ongetwijfeld terug op de agenda’s van beleidsmakers en commercie. Nog even en wij toetsen op internet onze klacht in en het recept voor het medicijn rolt uit de printer. In de wielersport rijden de renners met apparatuur waarin trainingswaarden, omslagpunten, hartslag etc. uitgelezen kunnen worden. GPS-systemen in o.a. auto´s en mobiele telefoons maken het ons moeilijker een verborgen bestaan te leiden.
De geest van Franciscus, o.a. in de vorm van onthechting aan het aardse, is duidelijk aanwezig in het boek. Daarnaast zie ik ook psychoanalytische invloeden uit de hoek
van Jung verschijnen. Het gebruik van metaforen, de droomduidingen en de hallucinatoire belevingen doen me daaraan denken. De romantiek krijgt op een prettige, tedere en herkenbare wijze aandacht, niet alleen door de liefdesverhoudingen van Thomas, maar ook in zijn vriendschappen.
Frappant is dat in 2010 al de ethische vraag aan de orde komt die bij vele kiezers in september 2012 rond de kabinetsformatie ook speelde. Draait het in de maatschappij alleen om economische belangen, om geld of zijn er nog andere waarden en leefdoelen van onze samenleving?
De in het boek beschreven economische wereld van holdings, aandelenhandel etc. is voor mij nagenoeg onbekend. Men hoeft zich hierin echter niet te verdiepen om te zien hoe er daar met menselijke verhoudingen wordt omgegaan en hoe dit een ingewikkeld menselijk, communicatief en kwaadaardig systeem is geworden. De Italiaanse maffia lijkt haar tentakels naar dit gebied te verschuiven, in het boek althans.
In de sociologie bestaat er een theorie van menselijke waarden, bedacht door de Amerikaanse socioloog Guy Rocher. Deze waarden zijn hiërarchisch opgebouwd.
Dat begint bij waarden en daarbij behorende normen die op de eerste plaats bedoeld zijn om de menselijke soort in stand te houden. Deze kunnen gericht zijn op ofwel passief ofwel actief gedrag van de mens betreffende het hanteren van die waarden. Het ganse virusprobleem in het boek vind ik vanuit deze visie paradoxaal. Men (de commercie) tracht een middel te vinden om de ondergang van de mensheid te voorkomen (de soort in stand houden), terwijl diezelfde personen een virus kweken dat de mensheid juist bedreigt. De motivatie hiervoor gaat het belang van de menselijke waardigheid ver voorbij. Deze personen ontwikkelen een Rupsje–nooit-genoeg gedrag, steeds meer eten, steeds meer geld verzamelen. Met de bedoeling meer macht te verwerven. Ik zie die zucht naar macht als afweer voor de angst om dood te gaan niet te voelen. Hoe machtiger die mensen zich denken te voelen, hoe meer middelen en manieren ze aanschaffen om de dood af te weren. Ze zijn in feite verslaafd aan dit gedrag en zullen uiteindelijk aan deze verslaving ten onder gaan, net zoals ‘Rupsje-nooit-genoeg’. Ook in het boek gaan mensen ten onder aan deze machtswellust. Vanuit humanistisch perspectief heb ik geprobeerd theoretische aspecten uit de piramide van Maslow te vinden in het boek. De maffia verlegt haar werkterrein van de onderste behoeften uit die theorie, voedsel, leefomgeving e.d. naar hogere abstracte behoeften uit die piramide.
Bij Thomas vind ik de top van de menselijke behoeftepiramide terug. Thomas krijgt zijn zelfverwezenlijking in Plerome, een soort meditatiecentrum, geleid door mensen die afstand hebben gedaan van status en geld. Hoelang zal het duren vooraleer er meerdere Plerome-oorden zullen ontstaan? Hoelang zal het echter duren alvorens die commercieel uitgebuit gaan worden? Hoeveel mensen zullen zich durven onthechten, zoals de zwerver Bastien en de verpleegkundige Sophie, de leiders van Plerome? De gelijkheid van het Humanisme uit zich o.a. in het ziek worden van rijke, machtige mensen, die met al hun middelen en invloeden net zoals arme, sobere mensen sterven aan enge ziektes.
De paniek die uitbreekt bij mensen over het virus doet een massahysterie ontstaan. Mensen gaan naar het strand met mondkapjes voor. Liggen onder de gloeiende zon in bikini, maar met mondkapjes op! Een dwazer scenario is er toch niet? Is er een gezonder omgeving dan het strand en de zee, waar frisse lucht, zeezouten en jodium van nature een helend effect hebben op de mens?
Adriaan Bos heeft het niet beschreven, maar hij had kunnen schrijven dat de commercie  op die hysterie had kunnen inspringen: ‘Bij aankoop van een doosje valium, een mondkapje cadeau’ of ‘Veilig naar het strand, bij één tube zonnebrand, een mondkapje cadeau’.
De lezer dezes merkt waarschijnlijk dat het boek voldoende stof geeft om vanuit meerdere invalshoeken leuke discussies aan te gaan. Ik heb mij met dit schrijven hierin al een beetje laten meeslepen. Ondanks dat het grootste deel van het speelveld een harde, koude en kille samenleving lijkt, straalt het boek warmte uit. Warmte in de vriendschappen, de liefde, in verloren gewaande relationele betrekkingen. Een verfilming van dit boek zou niet gek zijn. (Nadat ik mijn recensie aan Adriaan Bos had verzonden, kreeg ik van hem te horen dat er inderdaad plannen gemaakt worden om het boek te verfilmen.)
De ijver van de schrijver om mensen via dit boek te confronteren met privacy moet vast en zeker effect sorteren. Als men mij nu vraagt of het de moeite waard is om het te kopen, dan zeg ik: doen. Ik heb het met veel plezier in enkele dagen uitgelezen. Daarbij werd ik geconfronteerd met verscheidene raakvlakken uit mijn eigen leven.
Willy Lammens
‘Advocaat van de waarheid’, auteur Adriaan Bos, maart 2012, ISBN nr. 789021551708, € 19,95.

Geplaatst op vrijdag 11 januari 2013

Alle nieuws items

Nieuwsflits

Meld je aan voor de e-mail nieuwsflits van het Humanistisch Verbond, afd. Noord-Holland Noord