Boekentip: Het vergrootglas van de geest

Van Freek Boon, onze trouwe recensent, ontvingen wij weer een zeer goede boekentip: een vergelijkende studie over het denken van J.P. van Praag en hedendaagse auteurs over humanisme in reltatie tot spiritualiteit. Vergrootglas van de geest

Spiritualiteit is niet meteen een woord dat een sterke associatie oproept met humanisme, en dat maakt de in 2011 gepubliceerde studie van wijsgerig socioloog Alfons Nederkoorn om te beginnen al intrigerend. Hij promoveerde aan de Universiteit voor Humanistiek op een studie getiteld 'Het vergrootglas van de geest'. Een vergelijkende studie over het denken van J.P. van Praag en hedendaagse auteurs over humanisme in relatie tot spiritualiteit.
Menigeen plaatst humanisme in de hoek van het atheďsme en daarbij past niet het vooral in godsdienstige kringen gebruikte woord spiritualiteit. Bij atheďsme hoort ook eerder een rationele of rationalistische mens- en levensvisie.
Nederkoorn laat aan de hand van twee publicaties van de belangrijkste grondlegger van het Nederlands georganiseerd humanisme, Jaap P. van Praag (1911-1981), zien dat humanisme naar zijn visie en oordeel een combinatie is van beleven en beschouwen, en dus niet de eenzijdigheid kent of behoort te hebben van wat doorgaans onder atheďsme wordt verstaan.
Spiritualiteit is overigens een term die Van Praag niet of nauwelijks gebruikte, hij sprak eerder van religiositeit. Essentieel verschil tussen het mainstream godsdienstige ‘religieus’ en de betekenis bij Van Praag, is dat de laatste de term niet hanteerde om iets aan te duiden dat ‘van de andere kant’ kwam, maar een ervaren of beleven is dat in de mens ontstond.  Een weliswaar grensoverschrijdend ervaren, maar dan nog altijd een menselijk ervaren, niet iets ‘van elders’ en al helemaal niet iets met een ‘boodschap' of bedoeling gericht aan de mens. Transcendentie – om dat woord toch maar even te noemen – duidt dan ook een menselijk grensoverschrijdende ervaring aan. Transcendentie kan niet alleen betrekking hebben op een kosmische of natuurervaring, maar ook op een openheid van mens tot mens.
Goede omgang met de eigen transcendentieervaringen is een vereiste voor goed leven, voor een leven waarin men redelijk en moreel weet om te gaan met de eigen emoties.
Dat is weer essentieel voor een werkelijk authentiek leven waarin de mens geen imitator of slaaf van consumptie of reclame is, maar eigen houdingen en verantwoordelijkheid kan dragen.
Nederkoorn vergelijkt het denken van Van Praag met dat van Harry Kunneman, Tvetzan Todorov en Suzette van IJssel om te bezien hoe eigentijds en eigentijds waardevol de kernaspecten van zijn denken voor de mens van nu kan zijn.
Vooral het denken van de eerste twee auteurs sluit in wezen verregaand aan bij dat van Van Praag. Het denken van Van IJssel staat er iets verder van af, aangezien zij spiritualiteit toch iets meer opvat als ‘iets van buiten de menselijke orde' waarvan we ook iets moeten of kunnen leren.
Het boek van Nederkoorn is een nauwgezette studie waarbij zeer vele ter zake doende aspecten uitgebreid - en fris inspirerend - de revue passeren. Dit boek is om het maar eens zo te zeggen een mooi vergrootglas voor degenen die de geestelijke rijkdom van het humanisme willen verkennen en ook gevoel en inzicht willen krijgen in wat deze geestelijke stroming aan waardevols biedt voor het menszijn.
Freek Boon (humanistisch geestelijk verzorger)

471 blz., geďllustreerd, paperback/gebrocheerd, september 2011. ISBN: 978-90-6728-265-9, prijs € 27,50. Uitgever: Papieren tijger. Zie ook de website van het Humanistisch Historisch Centrum:

http://www.uvh.nl/humanistisch-historisch-centrum/diensten/publicaties/alfons-nederkoorn-het-vergrootglas-van-de-geest-een-vergelijkende-studie-over-het-denken-van-j-p-van-praag-en-hedendaagse-auteurs-over-humanisme-in-relatie-tot-spiritualiteit

Geplaatst op donderdag 19 januari 2012

Alle nieuws items

Nieuwsflits

Meld je aan voor de e-mail nieuwsflits van het Humanistisch Verbond, afd. Noord-Holland Noord