Onder ongelovigen

Het artikel ‘Onder Ongelovigen’ van Paulien Boogaard in Human 3 van 2015 zette mij aan het denken over dit thema.
Ongelovig, atheïst, niet-kerkelijk, ongebondenen, afvalligen. Deze termen worden gegeven aan mensen die niet aangesloten zijn bij een kerk- of geloofsgemeenschap. Humanist zou daar ook bij kunnen horen. Maar het gebruik van die benamingen koppelt mijns inziens de betrokken personen nog steeds aan geloof. Als je ongelovig bent geloof je niet in een niet-werelds wezen, hoe dat ook genoemd wordt: God, Allah, Jahweh enzovoort. Als je atheïst bent ontken je het bestaan van een god, een bovennatuurlijk wezen of een overeenkomende macht. De begrippen die ik hierboven noemde,  beklemtonen  nog maar eens de dominante rol die geloven spelen in de samenleving.
Niet-kerkelijk wil nog niet zeggen dat men niet in een bovenaards wezen of macht gelooft waaraan de mensheid zijn bestaan dankt of die wereld ‘bestuurt’. Vaak hoort men  dat er toch  ‘iets’ moet zijn. Mogelijk gelooft men in een bovennatuurlijk wezen dat de mens heeft geschapen, misschien   naar diens beeld en gelijkenis, maar heeft men  een afkeer van zowel de dogma’s en wetten die dit beeld in de loop der eeuwen heeft opgeleverd, als van de macht die toegekend wordt aan dat almachtige wezen. Soms volgt men een stramien, gepredikt door bepaalde charismatische persoonlijkheden, waarin de aanhangers kunnen leven. Of zou het te maken hebben met angst voor het geval er toch ‘iets’ zou zijn en men alsnog in een hel, een hemel of een ander soort verdoemenis of Walhalla  terecht zou komen? Is het een manier van indekken tegen de gevolgen van het niet naleven van ‘goddelijke’ regels?
Maar of men zich nu als ongelovig, atheïst of niet-kerkelijk etc. presenteert, er blijft volgens mij een band met die zogenaamde (bovenaardse) macht. Ik kan een gloeiende hekel aan iemand hebben of een niet op  te lossen conflict hebben met iemand, ik kan die andere persoon dan negeren, vermijden of diens bestaan ontkennen, maar die persoon blijft bestaan, ook al zie die nooit meer. Als men  iemand haat of een enorm conflict heeft met een bepaalde persoon, kan men reageren met ontkenning “jij bestaat niet meer voor mij”. Maar daarmee blijft die persoon wel bestaan.
Ontkennen dat er een bovenaards wezen bestaat, betekent niet automatisch dat men er menselijke waarden op na houdt. Vaak worden normen en waarden gehanteerd die min of meer hun oorsprong in een geloof hebben. Daar is eigenlijk niets op tegen. De tien geboden uit de bijbel verschaffen mensen goede normen om in harmonie samen te kunnen leven. De hieraan gekoppelde waarden kunnen echter per maatschappij uiteen lopen.
Humanisme probeert de levensvisie van een mens te koppelen aan menselijke behoeften, menselijke waarden en normen. Daar komt geen bovenaards wezen aan te pas. Als ik iemand niet wil of durf doden, is dat niet omdat ik na mijn dood een straf krijg van een bovenaards wezen of diens aangestelde wetgevers op aarde, maar omdat ik respect heb voor het menselijk bestaan. Iemand die een moord pleegt denkt volgens mij niet aan een eventuele straf van God of van een rechter, maar toont geen respect voor het leven van zijn slachtoffer. Daar komt geen godsbeeld aan te pas. Ja, in oorlogen doodt men in naam van de Profeet, van Allah, van God, enz. De oude Grieken bekeken het anders, die lieten een van hun vele goden in de vorm van een aards wezen of natuurverschijnsel naar de aarde komen om af te rekenen met de snoodaard die overspel pleegde of tegen de wet handelde.
Ik vind het jammer dat ik nooit een eed of belofte heb moeten afleggen waarin ik de zinsnede “zo waarlijk helpe mij God almachtig” had moeten  uitspreken. Ik zou van die gelegenheid gebruik gemaakt hebben om mijn aversie hiertegen te uiten. Ja, vroeger,  bij het verlaten van de lagere school, kreeg ik het zogenaamde heilig vormsel toegediend en samen met mijn klasgenoten stond ik in de kerk op de treden van het altaar om een belofte van trouw of zoiets te doen aan God.
Hernieuwing der doopbeloften heette dat. Hernieuwing van beloften die ik nooit gedaan had nadat ik geboren was, maar die een grootouder of ander familielid uit mijn naam deed.  Ik kreeg die hernieuwde belofte  niet uit mijn mond!! Niemand die er wat van gemerkt heeft. Jammer,  maar ja, ik was pas twaalf jaar.
Geloof is gevoel wordt wel gezegd. De mens heeft vier soorten gevoelens: blij, boos, bang, bedroefd. Elk in meer of mindere sterkte te ervaren en waar te nemen door mensen in je nabijheid. Welke fysieke sensatie levert geloven nu op? Welk deel van de hersenen kan geprikkeld worden om het geloven, het geloofscentrum  te voelen? Devoot (wat dat ook zijn mag) in een kerk zitten prevelen, met de handen gevouwen is een uiting van geloven. Je zelf kastijden, laten martelen, prediken, die handelingen roepen gevoel op, maar zit daar het gevoel ‘geloven’ bij?. Kijk eens naar gebedsdiensten in Amerika waar sekteleiders, dominees of andere ‘geestelijken’  hun ‘gelovigen’ emotioneel opzwepen en na afloop van de dienst in een snelle bolide naar huis rijden om de opbrengst van de dienst te tellen en zo rap mogelijk op hun bankrekening storten. In mijn jeugd maakte ik het mee dat een pastoor de gelovigen kapittelde omdat de collecte voor een bepaald doel zo weinig had opgebracht.
Het was niet mijn bedoeling om een antiklerikaal artikel te schrijven. Ik pleit voor een humanisme dat zich niet afzet tegen een geloof of haar waarden en normen afleidt van een geloof, maar een levenshouding ontwikkelt gebaseerd op menselijke behoeften, gevoelens, waarden en normen. En ja, soms zitten daar overeenkomsten met bepaalde geloven of godsdiensten bij.
Ik pleit er sterk voor om de term ‘ongelovigen’ niet langer te gebruiken. Nu is niet iedereen die niet gelooft in een god, meteen humanist, maar er zou toch een betere benaming voor ‘ongelovige’ gezocht kunnen worden. Het zou de dominantie van kerken, sektes of geloofsrichtingen mogelijk kunnen intomen. Ik ben bang dat dit een utopie zal blijven. Overheden hanteren wel eens de term ‘levensbeschouwing’. Maar of dit nu meteen soelaas biedt, betwijfel ik en met welk nut? Rechten en plichten zijn voor alle burgers gelijk, ongeacht de levensbeschouwing.
Castricum, 24 september 2015.
Willy Lammens
Geplaatst op donderdag 24 september 2015

Reacties

Er zijn nog geen reacties

Reageren

Om te kunnen reageren dient u ingelogd te zijn. Heeft u nog geen gebruikersnaam en wachtwoord? Dan kunt u deze eenvoudig aanmaken.

Inloggen

Om te kunnen reageren op het forum dient u eerst in te loggen.

Gebruikersnaam

Wachtwoord

Beschikt u nog niet over een gebruikersnaam en wachtwoord, dan kunt u deze gemakkelijk aanmaken.

Bent u uw wachtwoord vergeten? Vraag een nieuw wachtwoord aan.