Over de dreiging van de islamisering en de opmars van het dikke-ik

Er waart een virus rond in Nederland.

Het virus van de angst die ‘van cherubijnen duivels maakt’ (Shakespeare). Een immer uitdijend aantal ‘echte’ Nederlanders lijkt besmet met fantasieën over bebaarde met tulband en kromzwaard uitgedoste moslims die het op hun getourmenteerde hoofden hebben gemunt. Maar ja, er zijn dan ook genoeg aanwijzingen dat de westerse beschaving haar langste tijd wel heeft gehad. Kijk om je heen: al die donkere types, die hoofddoekjes, die minaretten, de allochtone slager op de hoek…. Evenzovele bewijzen van de ‘islamisering van Nederland’ als een sluipend proces waartegen geen kruid gewassen lijkt te zijn. Zelfs gereformeerde jongeren, recentelijk in congres bijeen, bleken ernstig verontrust. ‘Christenjongeren zijn bang ‘voor al die moslims’, stond daags na de SGP-meeting in de krant. De Heer had hen kennelijk van de angst voor de Duivel en de zonde van het kwaadspreken nog niet kunnen verlossen.

En terwijl het fantoom van de islamisering van de (onze) samenleving als een neurasthenische reactie op de (vermeende) teloorgang van onze hooggeprezen vrijheid kan worden gediagnosticeerd, blijkt die vrijheid de facto al jarenlang door een andere ontwikkeling danig aangetast te zijn. In zijn boek ‘The McDonaldization of Society‘(’96) spreekt de Amerikaanse socioloog George Ritzer duidelijke taal. Met als ondertitel: ‘An Investigation into the Changing Character of Contempary Social Life’ gaat het in deze studie om de verstrekkende gevolgen van de wereldwijde neoliberalisering van economieën als een proces dat niet alleen de vrijheid van ‘gewone’ burgers tot een farce maakt (de vrije consument als een contradictio in terminis),  maar ook en vooral de sociale cohesie van ook onze samenleving ondermijnt. Ofwel om een proces dat  de vrijheid van ‘gewone’ burgers niet alleen heeft ingeperkt maar ook tot verharding van de sociale verhoudingen heeft geleid. Solidariteit met ‘de vreemdeling, de weduwe en de wees’ dreigt dan ook, op kleine en op grote schaal, steeds meer een relict te worden. De sombere visie dat ‘de mens een wolf’ is (Hobbes) kan door een ieder aan den lijve worden ondervonden in de 24-uurs hectiek van ons huidige consumptieparadijs. In landen waar het vrijemarktdenken als ideologie is ingevoerd lijkt alles tot handelswaar te kunnen (mogen) worden gereduceerd en kan de georganiseerde multimediale verleiding ofwel het systematisch en weldoordacht aanwakkeren van hebzucht tot de belangrijkste economische activiteiten worden gerekend. ‘Manipuleer of wordt gemanipuleerd’ is de sleutel tot succes in zaken. Harry Kunneman spreekt in zijn boek ‘Voorbij het dikke-ik’ (ondertitel: ‘Bouwstenen voor een kritisch humanisme’) (2005), van de opmars van het dikke-ik als een eigentijdse figuur en als de belichaming van het moderne, autonome en welvarende individu. Het neemt veel ruimte in, is ontevreden en gespeend van menselijke kwaliteiten zoals ruimdenkendheid, openheid voor dialoog en morele betrokkenheid op het lot van anderen. Zijn opmars blijft niet beperkt tot het niveau van persoonlijke relaties alleen. Er valt ook op andere niveaus een verontrustende toename van agressie, morele onverschilligheid en defensieve wij-zijtegenstellingen te signaleren. Deze variëren van de steeds opnieuw geconstrueerde oppositie tussen autochtonen en allochtonen in ons eigen land tot de demagogische tegenstelling tussen het ‘vrije en democratische Westen’ en ’de as van het kwaad’ op mondiaal niveau.

Volgens Kunneman hangt deze ontwikkeling samen met de wereldwijde expansie van het postindustriële, technisch hoog ontwikkelde kapitalisme waarvan de grote internationale ondernemingen de ruggengraat vormen en op systeemniveau als de pendant van het dikke ik functioneren. Winstmaximalisatie op korte termijn en maximale groei worden daarbij als de belangrijkste targets nagestreefd. Op persoonlijk niveau wordt het toekomstperspectief van steeds meer individuen (in het komend decennium zou de wereldbevolking van zes naar ruim acht miljard mensen, lees: potentiële consumenten, groeien) door een permanente uitbreiding van hun consumptiemogelijkheden bepaald. Kunneman: “Zodoende maakt de menselijke soort zich ook op planetair niveau steeds dikker: wij verdringen andere levensvormen, verstoken alle fossiele brandstoffen, consumeren de tropische regenwouden en dreigen zodoende de komende decennia het ecosysteem waarvan wij deel uitmaken diepgaand te verstoren.”

 

Op grond van het bovenstaande kan worden vastgesteld, dat de angst voor ‘de’ islam en de verabsolutering van vrijheid en autonomie hand in hand gaan met een systematische bijziendheid voor de inperking van individuele vrijheid en persoonlijke ontplooiing door wat door Kunneman ‘mondiale economische krachtenvelden’ worden genoemd. Onder dit gesternte zou minstens een verantwoorde politieke stellingname in naam van een door Kunneman bepleit ‘kritisch humanisme’ wel eens meer dan ooit noodzakelijk kunnen zijn.

J. Rietveld

 

De stelling: Niet islamisering maar neoliberalisering is een gevaar voor de humane samenleving.

Geplaatst op zaterdag 19 april 2008

Reacties

Een humane samenleving is een open samenleving, zoals Karl Popper dat in zijn boeken over 'The Open Society and its Enemies' heeft beschreven. Godsdienstigheid waar islamisering een onderdeel van is, is een gevaar voor een dergelijke samenleving omdat Hoge Autoriteiten bepalen hoe de samenleving moet worden ingericht en hoe mensen zouden moeten leven. Neoliberalisering is een ander fenomeen, dat als het verbonden is met internationale ondernemingen maar een beperkte invloed heeft. Zie bijvoorbeeld hoe Shell bakzeil haalde in het verre Siberië. Het dikke-ik is ook alleen van toepassing op bepaalde groepen van mensen, zoals door Motivaction zo fraai onderverdeeld. Het wordt in de onderbouwing van de stelling als retorische metafoor gebruikt en dat is geen goed argument. Een niet genoemd punt is de verschuiving van de marktmacht, zowel qua aanbod als qua vraag, en de politieke macht naar Azië. Dat voelt ongemakkelijk, maar we zijn nog maar aan het begin en hebben het eind nog niet gezien. Dus de stelling is onjuist.
D. Viveen
zondag 20 april 2008

Reageren

Om te kunnen reageren dient u ingelogd te zijn. Heeft u nog geen gebruikersnaam en wachtwoord? Dan kunt u deze eenvoudig aanmaken.

Inloggen

Om te kunnen reageren op het forum dient u eerst in te loggen.

Gebruikersnaam

Wachtwoord

Beschikt u nog niet over een gebruikersnaam en wachtwoord, dan kunt u deze gemakkelijk aanmaken.

Bent u uw wachtwoord vergeten? Vraag een nieuw wachtwoord aan.